Historia kawy zaczyna się od opowieści, której nie da się już w pełni potwierdzić, ale która do dziś jest częścią kultury kawowej. Według legendy etiopski pasterz Kaldi zauważył, że jego kozy po zjedzeniu czerwonych owoców z pewnego krzewu stają się wyjątkowo pobudzone.
Miał przekazać owoce lokalnym mnichom, którzy początkowo podeszli do nich nieufnie. Z czasem odkryto jednak, że napar przygotowany z ziaren pomaga zachować koncentrację podczas długich modlitw.
Nie wiadomo, ile w tej historii jest prawdy. Historycy są zgodni głównie co do jednego: kawa rzeczywiście ma swoje korzenie w Etiopii. To właśnie tam naturalnie rosły pierwsze odmiany arabiki.
Legenda o Kaldim przetrwała dlatego, że dobrze pokazuje coś ważnego. Kawa od początku była związana z energią, skupieniem i codziennym rytuałem.
Gdzie naprawdę zaczęto pić kawę?
Choć sama roślina pochodzi z Afryki, picie kawy w formie naparu rozwinęło się prawdopodobnie w Jemenie. To tam w XV wieku zaczęto prażyć ziarna i przygotowywać napój przypominający współczesną kawę.
Dużą rolę odegrali sufi, czyli muzułmańscy mistycy. Kawa pomagała im zachować czujność podczas nocnych modlitw i wielogodzinnych praktyk religijnych.
W tamtym czasie handel kawą był bardzo kontrolowany. Arabowie długo nie pozwalali wywozić żywych sadzonek poza region. Dzięki temu utrzymywali monopol na uprawę i sprzedaż ziaren.
Najważniejszym portem handlowym stało się miasto Mokka. To właśnie od jego nazwy pochodzi określenie „mokka”, które do dziś kojarzy się z kawą.
Jak kawa trafiła do Europy?
Do Europy kawa dotarła przez szlaki handlowe Imperium Osmańskiego. Początkowo była traktowana jako egzotyczny napój ze Wschodu. Budziła ciekawość, ale też sporo podejrzeń.
W XVII wieku zaczęły powstawać pierwsze europejskie kawiarnie. Szybko okazało się, że kawa sprzyja spotkaniom i rozmowom bardziej niż alkohol, który często dominował przy codziennych posiłkach.
Szczególnie ważną rolę odegrały miasta portowe i handlowe:
- Wenecja,
- Londyn,
- Wiedeń,
- Amsterdam.
Kawiarnie szybko stały się miejscami wymiany informacji. Spotykali się tam kupcy, artyści, politycy i naukowcy. W niektórych krajach nazywano je nawet „uniwersytetami za pensa”, ponieważ za cenę filiżanki można było uczestniczyć w dyskusjach i słuchać wiadomości z całego świata.
Dlaczego kawa stała się tak popularna?
Kawa dawała efekt, który łatwo było zauważyć. Pomagała zachować koncentrację i pobudzenie bez działania podobnego do alkoholu. W czasach intensywnego rozwoju handlu i miast miało to duże znaczenie.
Popularność kawy rosła też dlatego, że dobrze wpisywała się w codzienne rytuały. Można było pić ją rano, podczas pracy albo w trakcie spotkań towarzyskich.
Z czasem europejskie państwa zaczęły zakładać plantacje w koloniach. Uprawa kawy rozprzestrzeniła się między innymi do:
- Brazylia,
- Kolumbia,
- Indonezja,
- Gwatemala.
Dziś największym producentem kawy na świecie pozostaje Brazylia, ale wysokiej jakości ziarna pochodzą z wielu różnych regionów świata.
Jak zmieniało się parzenie kawy?
Pierwsze sposoby przygotowywania kawy były bardzo proste. Ziarna prażono na ogniu, rozdrabniano i gotowano w wodzie. Napar był gęsty i mocny, bardziej przypominał dzisiejszą kawę po turecku niż filtr czy espresso.
Z czasem rozwijały się nowe metody parzenia:
- tygielek,
- kawa filtrowana,
- espresso,
- French press,
- dripper i metody przelewowe.
Każda zmiana wpływała nie tylko na smak, ale też na kulturę picia kawy. Espresso przyspieszyło codzienny rytm we Włoszech, a metody przelewowe pomogły lepiej wydobywać delikatniejsze smaki ziaren specialty.
Dziś kawa jest jednocześnie codziennym napojem i produktem, wokół którego powstała rozbudowana kultura. Widać to choćby po rosnącym zainteresowaniu świeżym paleniem, pochodzeniem ziaren i metodami parzenia.
Co warto wiedzieć o historii kawy?
- Sprawdzaj kraj pochodzenia ziaren.
- Zwracaj uwagę na datę palenia.
- Testuj różne metody parzenia tej samej kawy.
- Czytaj opisy regionów upraw.
- Nie zakładaj, że każda kawa smakuje tak samo.
- Nie oceniaj jakości wyłącznie po intensywności smaku.
- Nie myl świeżo palonej kawy specialty z kawą długo stojącą na półce.
- Nie traktuj historii kawy wyłącznie jako ciekawostki marketingowej.
Czy kawa od zawsze wyglądała tak jak dziś?
Nie. Współczesna kultura kawowa to efekt setek lat zmian w handlu, technologii i sposobach palenia ziaren.
Dawniej kawa była luksusem dostępnym głównie dla bogatszych grup społecznych. Dziś można wybierać między kawą z supermarketu, lokalnej palarni albo ziarnami specialty z konkretnych farm i regionów.
Zmieniło się też podejście do smaku. Jeszcze kilkanaście lat temu wiele osób kojarzyło dobrą kawę głównie z mocnym, gorzkim profilem. Obecnie coraz częściej zwraca się uwagę na naturalną słodycz, kwasowość i aromaty wynikające z pochodzenia ziaren.